Aansluitingscontract

 In 2009 heeft Lira een nieuw aansluitingscontract geïntroduceerd. Dit was nodig omdat de technische ontwikkelingen voortschrijden en er veel nieuwe digitale vormen van publicatie en uitzending ontstaan. 

 De doelstelling van Lira blijft uiteraard ongewijzigd: het behartigen van de collectieve belangen van schrijvers en auteurs. LIRA verwezenlijkt dat doel door het innen en verdelen van auteursrechtelijke vergoedingen op die terreinen waar auteurs zelf dat niet – of heel lastig – zelf kunnen. Dat betekent dat LIRA altijd zal streven naar een zo ruim mogelijke exploitatie van uw werk, mét behoud van een passende vergoeding voor elk van die gebruiksvormen.

Dus: geen hinder bij exploitatie, wel een redelijke vergoeding voor de rechthebbende.

Waarom een nieuw contract?

HET OUDE CONTRACT, dat dateerde uit 1997, was toe aan een aanpassing aan het “digitale” tijdperk. Schrijvers en vertalers zien zich geconfronteerd met allerlei nieuwe, digitale distributiemethoden en ontvangen voor die nieuwe vormen van gebruik nog niet altijd een vergoeding. Vaak is dit het gevolg van voor auteurs onduidelijke contracten, waarin meer rechten worden overgedragen dan de rechten die een uitgever of producent nodig heeft voor de “primaire exploitatie” van uw werk. In dat verband is in de afgelopen jaren al een inhaalslag gemaakt, doordat de bij Lira aangesloten auteurs door ondertekening van bijlagen bij het oude contract bepaalde “nieuwe” rechten aan LIRA in beheer gegeven hebben. Zo heeft inmiddels 75% van de auteurs er in de afgelopen jaren al voor gekozen om online rechten door LIRA te laten beheren.

Lira heeft de tekst van het aansluitingscontract nog eens kritisch tegen het licht gehouden, en de rechten die tot nu toe in aparte bijlagen waren opgenomen samengevoegd in één overzichtelijk document. Daarbij is ook rekening gehouden met enkele technische veranderingen die zich in de afgelopen jaren hebben voorgedaan op het gebied van distributie van bijvoorbeeld televisieprogramma’s.  

Wat is nieuw in het aansluitingscontract?

Lira heeft deze volmacht opgenomen in het contract, omdat wij door de Publieke Omroep (NPO) zijn benaderd met het verzoek om te onderhandelen over deze rechten. De NPO wil graag de mogelijkheden van een collectieve regeling voor de uitzendrechten van Nederlands drama met Lira onderzoeken. Als het inderdaad komt tot deze collectieve regeling, dan kan dat via Lira lopen. Daarnaast houden de bij Lira aangesloten scenaristen alle vrijheid om zelf te onderhandelen over deze uitzendrechten op plaatsen waar er geen collectieve regeling is, omdat het hier niet gaat om een overdracht van rechten, maar om een niet-exclusieve volmacht.

Ook het verzoek om namens auteurs op te kunnen treden voor de digitalisering van geschreven werken is door externe partijen aan ons gericht. Met de FOBID heeft VOI©E namens Lira hierover een akkoord bereikt. Zij zijn verheugd om aan één loket toestemming te kunnen krijgen voor het digitaliseren van hun omvangrijke archieven naar digitale databases. Dat is immers veel efficiënter dan te proberen al die duizenden auteurs één voor één te benaderen. En ook hier geldt dat het een niet-exclusieve volmacht is. De auteurs en uitgevers kunnen nog altijd samen onderhandelen over exploitaties waar er geen collectieve regeling is.  

Krijg ik lastiger werk als ik bij Lira ben aangesloten?

AANSLUITING BIJ LIRA is voor opdrachtgevers nog nooit een onoverkomelijk probleem geweest. Ondanks overdracht van de collectieve rechten aan Lira kan de uitgever of producent namelijk beschikken over alle benodigde rechten om een boek uit te geven of een scenario te verfilmen en deze op televisie uit te (laten) zenden.

Lira bestaat al sinds 1986 en heeft sinds haar oprichting in harmonie met uitgevers samengewerkt. Het modelcontract dat al sinds jaar en dag tussen de NUV/GAU en de beroepsvereniging van schrijvers (VSenV) bestaat, respecteert het mandaat van Lira en de wens van auteurs om een gedeelte van hun vergoedingen op een collectieve manier (via Lira) te willen regelen. 

Kan mijn uitgever of producent mijn werk lastiger exploiteren als ik rechten aan Lira heb overgedragen?

SCHRIJVERS ZIJN OVER het algemeen gebaat bij een zo breed mogelijk aanbod van hun werken aan het publiek. Het is daarbij de taak van Lira schrijvers op een eerlijke manier te laten delen in de opbrengsten die met dat aanbod gegenereerd worden. Lira wil mogelijke exploitaties dan ook op geen enkele manier in de weg staan, maar wil wel verzekeren dat auteurs daarvoor de vergoedingen ontvangen die hen toekomen. Die opdracht geeft u als auteur immers aan Lira.

De rechten die u overdraagt aan Lira zijn dan ook zoveel mogelijk beperkt tot collectieve exploitatievormen waarvoor u individueel moeilijk(er) een vergoeding kunt bedingen, terwijl Lira met de verleende rechten wel voldoende slagkracht krijgt om het voortbestaan van de huidige vergoedingen veilig te stellen.

Voor de meeste gangbare vormen van exploitatie kunnen uitgevers en producenten nog altijd gewoon terecht bij de schrijvers. In sommige gevallen, vooral waar het gaat om collectieve/grootschalige exploitaties, of vormen van exploitaties waar de auteur Lira naar voren heeft geschoven als onderhandelingspartner, kan een uitgever en/of producent bij Lira terecht.

De toegevoegde waarde van Lira voor dergelijke exploitaties is vooral gelegen in het feit dat bij Lira de rechten voor een groot aantal werken tegelijk geregeld kunnen worden. Een producent of een uitgeverij wil bijvoorbeeld graag met een omvangrijke collectie een nieuwe exploitatie doen. Bij Lira kan hij dan in één keer eenvoudig de toestemming regelen voor al die titels, zonder alle auteurs, diens erfgenamen, buitenlandse rechthebbenden, et cetera, individueel te moeten benaderen.

Een korte achtergrond

ALS MAKER HEEFT u auteursrecht op uw werk. Dit recht ontstaat automatisch. Het auteursrecht bestaat onder meer uit exploitatierechten: het recht om uw werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. De auteurswet geeft een auteur (als rechthebbende) dus het recht om anderen toestemming te geven zijn werk te exploiteren, vaak tegen een vergoeding. U kunt er als auteur ook voor kiezen om deze rechten door een ander voor u laten beheren. Dit heet overdracht of licentie van exploitatierechten. Door het tekenen van het aansluitingscontract met Lira, geeft u toestemming aan Lira om uw collectieve rechten te beheren. Lira stelt zo uw exploitaties veilig en int hiervoor de vergoedingen.

Het kan erg lastig zijn, zo niet onmogelijk, om als individu alle rechten die samenhangen met het door u gecreëerde werk goed te beheren. Daarom is Lira opgericht. Lira beheert collectief de auteursrechten van schrijvers en vertalers. Op deze manier hoeft u niet individueel over een veelheid van exploitatievormen te onderhandelen. Dit kunt u aan Lira overlaten.

Wat draag ik over?

VOOR EEN AANTAL auteursrechtelijke vergoedingen is Lira officieel aangewezen als instantie die deze vergoedingen onder schrijvers verdeelt. Een voorbeeld daarvan is de leenrechtvergoeding die openbare bibliotheken moeten betalen voor het uitlenen van boeken. Lira keert deze gelden uit aan auteurs, onafhankelijk van de vraag of zij zijn aangesloten. Voor een aantal andere vergoedingen is het nodig dat individuele auteurs Lira machtigen om namens hen onderhandelingen te voeren. Hoe meer auteurs zich bij Lira aansluiten, hoe sterker de onderhandelingspositie. Het gaat daarbij onder meer om de rechten met betrekking tot de (verdere) verspreiding van televisieprogramma’s door kabel en satellietexploitanten en verspreiding van werken via internet.

Er is natuurlijk geen sprake van dat u alle rechten op al uw werk aan Lira weggeeft. Door ondertekening van dit aansluitingscontract worden alleen de rechten overgedragen die daarin expliciet genoemd worden. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen de zogenaamde basisoverdracht (9 rechten), 2 volmachten (opdracht aan Lira om te onderhandelen over vergoedingen) en nog vier facultatieve overdrachten.

Het geld dat Lira uit de onderhandelingen met onder meer kabelexploitanten weet te halen, wordt, na aftrek van de gemaakte kosten, verdeeld onder de rechthebbende auteurs. Lira kan op die manier jaarlijks miljoenen euro's onder schrijvers en vertalers verdelen. Zoals gezegd: dit geld komt overwegend voort uit rechten die de auteur als individu niet of nauwelijks zelf kan verzilveren.

Na aansluiting bij Lira kan een auteur nog altijd contracten sluiten met uitgevers om boeken uit te laten geven of met tv- en filmproducenten voor de productie. Ook behouden aangesloten auteurs de volledige vrijheid om hun eigen teksten op het internet te publiceren.

De meeste opdrachtgevers kennen Lira en stemmen hun contracten af op de afspraken die Lira met haar auteurs heeft gemaakt, zoals in de modelcontracten die auteurs en uitgevers hanteren voor literaire boeken en vertalingen. Producenten maken bijvoorbeeld ook deel uit van het collectief van rechthebbenden dat met kabel- en andere exploitanten onderhandelt over vergoedingen. Die producenten hebben in dat verband hun eigen rechten ondergebracht bij een beheersorganisatie van collectieve rechten (SEKAM) en kunnen er dus mee bekend worden verondersteld dat auteurs deze rechten bij Lira dienen onder te brengen om aanspraak te maken op de kabelvergoedingen. De producent ondervindt van deze overdracht verder geen hinder.

U vindt een uitgebreide toelichting op de rechten die u aan Lira in beheer kunt geven in de brochure bij het aansluitingscontract. Het is natuurlijk mogelijk dat u na het lezen van die toelichting nog vragen hebt over het contract. Lira heeft dan ook een pagina op deze website geplaatst met veelgestelde vragen en de antwoorden op die vragen.  

Omdat wij ons kunnen voorstellen dat een scenarioschrijver tegen andere punten zal aanlopen dan een vertaler of romanschrijver, hebben wij voor scenaristen een afzonderlijke rubriek met veelgestelde vragen opgenomen. Deze pagina vindt u hier.

Wilt u de brochure ontvangen, of heeft u een andere vraag? Neemt u dan gerust contact op met Lira.